In het jaar na ‘Annapolis’ zijn ruim vijfhonderd Palestijnen omgekomen door Israëlisch geweld en bouwde Israël duizenden huizen in Palestijns gebied. In Jeruzalem pleegden Palestijnen drie aanslagen en Hamas vuurde vanuit Gaza honderden raketten af op het zuiden van Israël.

Een van de belangrijkste verplichtingen waaraan Israël moest voldoen was de bevriezing van de huizenbouw in de nederzettingen. Sinds Annapolis zijn de bouwactiviteiten alleen maar toegenomen. Israël bouwt nu bijna vijfduizend huizen in Palestijns gebied, vooral in Oost-Jeruzalem. Volgens Israël is dit niet illegaal. Het zou gaan om ‘natuurlijke groei’ van de stad.

Ook het aantal verleende bouwvergunningen staat haaks op de belofte die werd vastgelegd in Annapolis. Op de Westelijke Jordaanoever kregen joodse kolonisten in het afgelopen jaar drie keer zoveel vergunningen als in het jaar daarvoor. Ook het kolonistengeweld op de Westoever nam fors toe.

Israël klaagt op zijn beurt over het gebrek aan veiligheid in Jeruzalem en rond de Gazastrook. De Palestijnse Autoriteit zou volgens premier Olmert nog te weinig doen om die veiligheid te garanderen.

De partijen hebben vanaf het begin van het Annapolis-proces niet vrijuit kunnen onderhandelen. Olmert raakte verstrikt in onderzoeken naar fraude en de Palestijnse president Abbas kon geen vrede sluiten met Hamas.

De schrale winst van Annapolis zit hem in het feit dat de partijen na zeven jaar directe gesprekken voeren. Begin deze maand deden minister van Buitenlandse Zaken Livni en Abbas verslag van de resultaten. De sobere ontmoeting in het Egyptische Sharm el-Sheikh duurde slechts twee uur. Na afloop zeiden beiden nog altijd vertrouwen te hebben in de goed afloop van de onderhandelingen.

Volgens de Israëlische premier Olmert zijn de onderhandelingsteams al vlak na het offensief in de Gazastrook begonnen met geheime gesprekken. Gisteren kwamen ze opnieuw bij elkaar. “We zijn niet gestopt, we zullen niet stoppen, en we geven niet op”, zo zei Olmert tijdens een persconferentie met de bezoekende Duitse bondskanselier Merkel in Jeruzalem.

In diezelfde persconferentie liet Olmert weten dat Israël doorgaat met het bouwen van huizen in het bezette Oost-Jeruzalem. Onder anderen in de joodse wijk Har Homa zullen honderden nieuwe huizen verrijzen. Israël verwacht de joodse wijken van Oost-Jeruzalem te behouden, ook na een akkoord met de Palestijnse Autoriteit.

“Iedereen weet dat Israël nooit een wijk als Har Homa zal opgeven”, zo zei Olmert. “We hebben van te voren aangegeven dat er bepaalde plekken zijn waar extra huizen gebouwd gaan worden. Dit zijn plaatsten die hoe dan ook in Israëlische handen blijven”, aldus de Israëlische premier. In de joodse delen van Oost-Jeruzalem wonen ongeveer 180.000 mensen. De Palestijnen claimen Oost-Jeruzalem als hun toekomstige hoofdstad.

De Israëlische plannen stuiten op felle internationale kritiek. Volgens de Routekaart voor de Vrede moet Israël stoppen met bouwen in de bezette gebieden. De Verenigde Staten veroordelen het Israëlische voornemen. De Palestijnen zien het als een bewuste ondermijning van de onderhandelingen.

De onderhandelingsteams hebben sinds de start van de gesprekken vorig jaar november nog maar nauwelijks vooruitgang geboekt. Het doel is om tegen het einde van dit jaar een Palestijnse Staat te creëren. De meest ingewikkelde onderwerpen, zoals de status van Jeruzalem en het Palestijnse vluchtelingenprobleem, zijn op de agenda naar achteren geschoven.

Moment of reckonging

Israel is at a serious crossroads, it needs to overhaul its regional policy  

Even though the Winograd report presented little that was unexpected, it has officially cemented the view that Israel’s regional policy henceforth will need to incorporate a marked departure from the has-been as it concerned factors and issues far beyond the Knesset and the IDF. In its immediate aftermath, it all but throws ongoing Washington backed peace efforts with the Palestinians out of the equation. The primary concern has shifted to spillover activity within Tel Aviv’s coalition government.

Winograd did not deliver the axe too hard on Olmert, but also did not provide for an environment completely exonerating Barak from his promise to walk if the government were held responsible. And even if he leverages the report’s scattering the blame around to stay on for some greater good, calls aimed at breaking the coalition will not cease, so a final word cannot be delivered yet.

More importantly for the Jewish state, the report minces few words about the failure of the 34-day military operation that saw a rag-tag loosely armed militia humble the strongest fighting machine in the Middle East. It vindicated Hezbollah’s stand that despite losing far fewer personnel and equipment, it is Israel that lives with the bitter after taste of defeat. For a state whose survival hinges on military superiority in a hostile neighbourhood, Wednesday’s findings ought to prompt serious policy questions.

If Hezbollah’s inadequately trained soldiers can employ unguided Katyusha rockets to embarrass Israel’s combined air and ground power, then long term survival itself comes under grave threat. It bears noting that failure incorporated political as well as military shortcomings, as has been made abundantly clear. So, even if Olmert is replaced with someone boasting superior war-mongering and sabre-rattling skills, the military position will remain compromised and in severe need of repair.

The road ahead, therefore, must revolve around sticking to or ditching the ongoing peace negotiations. Israel’s internal theatre will soon debate which is more opportune, accepting military limitations and push for peace, or bolster the stiff outlook by adopting a harsher posture. The latter will no doubt carry greater domestic political currency, tapping local frustration over a weak government and last summer war’s let down. But with Israel’s principal ally pushing for peace, and the region ready to explode at the slightest provocation, it is time for Israel to come to terms with the new reality that it is peace not war that will its own survival, and that of the Arabs.

De Egyptische politie is begonnen met het afsluiten van de grens, maar sommige passages blijven voorlopig open. Palestijnen die verder Egypte in willen rijden worden met harde hand teruggestuurd. Hamas probeert samen met de Egyptenaren orde op zaken te stellen, maar voorlopig komt daar weinig van terecht.

“We zullen niet accepteren dat de grens wordt gesloten”, zegt Youssuf. De Hamas-strateeg noemt de opstand van de Palestijnen ‘de intifada van de waardigheid’. “Niemand zal ons kunnen stoppen als de massa eenmaal in beweging komt. Als het moet organiseren we een mars van duizenden Palestijnen richting de grens met Israël, ongeacht het bloedbad dat zal volgen. Ik zal meelopen, met mijn vrouw en kinderen”, aldus Youssuf.

Volgens de Hamas-adviseur zal er geen geweld worden gebruikt. Ook zullen er geen zelfmoordaanslagen worden gepleegd op Israëlische doelen. “Toch moeten we Israël laten zien dat het kooppunt is bereikt. Genoeg is genoeg”, zegt Youssuf. Hamas is ervan overtuigd dat de Palestijnen die nu in Israël wonen zich bij de strijd zullen voegen.

De Palestijnse Autoriteit onder leiding van president Abbas zegt een akkoord te hebben bereikt met Egypte over de sluiting van de grens met de Gazastrook. Abbas wil dat zijn presidentiele garde de grenscontroles overneemt, maar Hamas zal dat niet toestaan. De Egyptische president Mubarak heeft de Palestijnse Autoriteit en Hamas uitgenodigd in Cairo voor overleg. “Eventueel valt er te praten over samenwerking, al denk ik we er niet uit zullen komen met Abbas,” zegt Youssuf.

De situatie aan de grens is chaotisch. Duizenden Palestijnen keren terug uit Egypte met o.a. benzine, schapen, motorfietsen en koelkasten. Door het slechte weer van de afgelopen dagen zijn de passages veranderd in een modderpoel waardoor veel auto’s en vrachtwagens vast komen te zitten. Rafah is inmiddels bijna leeg gekocht en Egypte staat nieuwe bevoorradingen niet toe, in een poging de stroom Palestijnen in te dammen.

Vanaf het vliegveld in Damascus werden we in konvooi naar het Four Seasons Hotel gereden. Verhagen had dezelfde dag nog een gesprek met zijn Syrische ambtgenoot Muallem op het Syrische ministerie van Buitenlandse Zaken.

Na afloop van dat gesprek liet de minister weten dat Muallem hem had verzekerd dat Syrië niet vertegenwoordigd zou zijn bij een Palestijnse conferentie, die gelijktijdig met zijn bezoek net buiten de stad plaatsvond. Hamas, Islamitische Jihad, PFLP, alle Palestijnse organisaties waren op die conferentie bijeen, om te bespreken hoe het verder moet met de ‘Palestijnse zaak’. De bestrijding van Israël stond hoog op de agenda van die conferentie.

Verhagen wilde in Damascus vooral de boodschap overbrengen dat Syrië niet op twee paarden kan wedden. “Het kan niet gratuit deelnemen aan het vredesproces van Annapolis en tegelijkertijd Hamas en de Hezbollah ondersteunen in hun strijd tegen Israël. Make up your mind”, zo zei Verhagen.

De volgende ochtend was Verhagen uitgenodigd voor een gesprek met de Syrische president Assad in het presidentieel Paleis. Na afloop werd de hele delegatie verplaatst naar de Nederlandse ambassade voor een persbriefing. Verhagen nam het woord en zei dat ook Assad hem had verzekerd dat Syrië niet zal deelnemen aan die Palestijnse conferentie.

Blijkbaar had niemand van de delegatie of van de ambassade de moeite genomen om ’s ochtends de Syria Times te lezen, de enige Engelstalige krant van Syrië. Nota bene op de voorpagina stond een grote foto van de Palestijnse conferentie waarop te zien is hoe twee Syrische ministers plaatsnemen aan tafel tussen leiders van Hamas en Hezbollah.

Vijf journalisten, ikzelf incluis, confronteerden de minister hiermee toen het tijd was voor vragen. Voor BNR Nieuwsradio klonk dat als volgt:

Verhagen vanuit de Nederlandse ambassade in Damascus

BNR haalde vervolgens de VVD’er Hans van Baalen in de uitzending, die vond dat de minister onmiddellijk Syrië moest verlaten. (Verhagen zat op dat moment al in het vliegtuig naar huis omdat het bezoek was afgelopen.) BNR deed kort daarna een persbericht naar buiten:

VVD: NEDERLAND IN HEMD GEZET DOOR SYRIË

Amsterdam, 24 januari 2008 – “Minister Verhagen van Buitenlandse Zaken, en daarmee Nederland, is in zijn hemd gezet door Syrië.” Dat zegt VVD-Tweede Kamerlid Hans van Baalen op BNR Nieuwsradio.

Verhagen stelde als voorwaarde voor zijn bezoek aan dat land, dat de Syrische regering niet zou meedoen aan een anti-Israël-conferentie. Hij kreeg, naar eigen zeggen, die toezegging ook van de president en zijn Syrische collega van Buitenlandse Zaken. Maar twee ministers van de Syrische regering waren gisteren toch bij de omstreden conferentie aanwezig.

Van Baalen: “Ik ga Verhagen niet verwijten dat hij is afgegaan op het woord van president Assad. Maar als Verhagen een vent is, en dat is hij, dan accepteert hij het niet dat dat woord verbroken is.” Verhagen heeft deze kwestie aan zijn Syrische ambtsgenoot voorgelegd. Die sprak van een verschil tussen aanwezig zijn en participeren in de bijeenkomst.

-Einde bericht-

Dit persbericht klopt niet. Verhagen had nooit van te voren voorwaarden gesteld over de Palestijnse conferentie. Wat wel opviel is dat de minister in ieder gesprek met de pers naar voren bracht dat het zo mooi was dat Syrie niet bij de die conferentie vertegenwoordigd was.

Naar aanleiding van het voorval schreef De Telegraaf op haar website het volgende:

‘Verhagen moet direct weg uit Syrië’

VVD-woordvoerder Hans van Baalen is van mening dat minister Verhagen van Buitenlandse Zaken Syrië per direct moet verlaten omdat hij door president Assad in zijn hemd zou zijn gezet.

President Assad had minister Verhagen verzekerd dat Syrische ministers, gedurende diens bezoek aan zijn land, niet zouden deelnemen aan een Hamas-conferentie in Damascus. Van Baalen stelt op basis van fotos in Syrische kranten vast dat Assad deze belofte heeft gebroken.

Verhagen heeft zijn Syrische collega ondertussen aangesproken over de aanwezigheid van Syrische ministers tijdens een conferentie van pro-Palestijnse militante organisaties als Hamas, Hezbollah en de Islamitische Jihad. “Dit is in felle tegenspraak met wat zowel de Syrische president Assad als minister Muallem mij verzekerd hebben, zei ook Verhagen donderdag.

Zijn ambtgenoot Muallem en de president hadden hem de verzekering gegeven dat de Syrische autoriteiten niet aan de volgens Verhagen anti-Israëlconferentie zouden deelnemen. Volgens de Syrische minister van Buitenlandse Zaken is er echter een onderscheid tussen het bijwonen van een openingsceremonie en het actief participeren in de conferentie. Ook stelde hij van de gesprekken niet het gevoel te hebben gekregen dat de Nederlandse minister zich wilde mengen in Syrische binnenlandse aangelegenheden, zoals de mensenrechten. Er was slechts van gedachten gewisseld, zo verzekerde hij.

Verhagen mag dit niet zomaar over zijn kant laten gaan, vindt Van Baalen. “Hij dient Syrië direct te verlaten. De gebroken belofte moet ook consequenties hebben voor onze en de EU-betrekkingen met dit land.”

Verhagen is donderdag ontvangen door de Syrische president Bashir al-Assad. Verhagen wil op zijn reis in het Midden-Oosten met de Syrische president onder meer spreken over de mensenrechten. Daarnaast zal hij zaken aanhalen als het vredesproces dat in het Amerikaanse Annapolis is begonnen, wapensmokkel via Syrië naar de sjiitische beweging Hezbollah in Libanon, de situatie in Libanon en de positieve rol die Syrië zou kunnen spelen in de regio, onder meer in Irak.

Volgens de minister heeft zijn verblijf de bijzondere relatie tussen Israël en Nederland opnieuw bevestigd. “Hierdoor zullen de bilaterale banden verder worden verdiept”, zei Verhagen. Het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen stond centraal in zijn gesprekken met onder andere de Israëlische premier Olmert en zijn Israëlische ambtgenoot Livni.

Officieel kwam de minister naar Israël om te spreken op de prestigieuze Herzliya-conferentie in de gelijknamige Israëlische badplaats. In zijn toespraak zei hij dat er een internationale troepenmacht moet worden gestationeerd in de Palestijnse gebieden, als er eenmaal een vredesakkoord is gesloten met Israël. Nederland moet dan bereid zijn om ook soldaten te sturen, vindt Verhagen.

Zowel in Israël als in de Palestijnse gebieden is nauwelijks gereageerd op dit voorstel van de minister. Voor beide partijen ligt een vredesverdrag nog zo ver weg, dat men nog niet durft te spreken over de situatie na een akkoord. Sinds de top in Annapolis, twee maanden geleden is buiten de samenstelling van de onderhandelingsteams nog geen enkele vooruitgang geboekt. Toch heerst in de internationale gemeenschap een sterk gevoel van ‘nu of nooit’ voor vrede tussen Israël en de Palestijnen, aldus Verhagen.

De minister heeft tijdens zijn bezoek stelling genomen in de crisis rondom de Gazastrook. Hij wil dat Israël de grens met het gebied weer openstelt voor in- en export. “Het moet duidelijk zijn voor de bevolking van Gaza dat vrede meer oplevert dan agressie.” Israël moet de inwoners van Gaza een alternatief bieden, zo zei Verhagen. Voor Hamas is er geen plaats aan de onderhandelingstafel. “Het is duidelijk dat er geen premie mag staan op geweld, of terrorisme.”

In Ramallah op de Westelijke Jordaanoever zei Verhagen tegen de Palestijnse president Abbas dat Nederland ‘schouder aan schouder’ staat met de Palestijnen. Hij veroordeelde de aanhoudende raketbeschietingen vanuit de Gazastrook maar weigerde de Israëlische boycot van het gebied te kwalificeren als “collectieve straf”. Verhagen heeft Israël erop gewezen dat de boycot het probleem niet zal oplossen.

De anti-Koranfilm van Geert Wilders die eind deze maand zou verschijnen is niet ter sprake gekomen tijdens het bezoek aan de Palestijnse gebieden. “Het feit dat ze de film niet zelf aan de orde hebben gebracht geeft aan dat ze andere dingen aan hun hoofd hebben”, aldus Verhagen.

Verhagen vliegt woensdag door naar Syrië voor een tweedaags bezoek aan de hoofdstad Damascus. De minister spreekt daar met zijn Syrische ambtgenoot en zal in een buitenwijk van Damascus Irakese vluchtelingen ontmoeten.

Donderdag heeft hij een ontmoeting met de Syrische president Assad. Verhagen zal Syrië erop wijzen dat het land niet op twee paarden kan wedden; officieel steunt het land het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen, maar ondertussen biedt Damascus onderdak aan Hamas en steunt het de Libanese Hezbollah met wapens.
Begin februari gaat Verhagen samen met minister Koenders van Ontwikkelingssamenwerking naar Soedan. 

Inhoudelijk kwam er weinig concreets uit maar de show was er niet minder om. Omdat het zo’n unieke ervaring was, hieronder enkele foto’s.

“I’ll nudge the process forward”, zo zei Bush. “And I’ll be a pain”, als de onderhandelingen niet gaan zoals het hem zint.

Condoleezza Rice en haar opvolger als Amerikaans veiligheidsadviseur Stephen Hadley.

Een twee-Staten-oplossing is mogelijk en kan nog voor het einde van het jaar gerealiseerd worden, zei Bush.

Omdat er ’s ochtends een zeer dichte mis hing over de Muqata kon Bush niet met de helikopter komen. In een konvooi van 45 gepantserder limo’s en SUV’s is hij naar Ramallah gereden. Tijdens de persconferentie maakte Bush de ‘grap’ dat hij geen enkel checkpoint was tegengekomen.

So, like Bill Clinton and Tony Blair not too long ago, George Bush Jr is also looking to Jerusalem to add a touch of class to his legacy as a world leader before the end of the year takes him on a quick one-way tour to political oblivion. And as the two before him, he is almost certain to fail. For one thing, the hoopla and fanfare of Annapolis could not make the slightest advance on the thorniest issues – Jerusalem’s future, refugees’ status, the water problem, etc. Second, and much more important, all three figures comprising the decision-makers of this supposedly historic occasion – Bush, Olmert, Abbas – are as unrepresentative and politically limp as they come, with precious little political capital at their disposal.

And Israeli President Shimon Peres’ outburst against the waning Iranian threat all but confirmed to seasoned analysts and stakeholders alike that the politically correct posture notwithstanding, the real purpose of the visit was to attempt to move more pieces around Teheran as the geo-political position on the Gulf chessboard becomes more complicated with every attempt to alter the status-quo. Much as Bush and co promise two-state change, Israel will continue with its settlement expansion, the core issues will continue to be left out of the loop for want of ‘more conducive’ atmosphere, but the party will return to Washington with one thing achieved – the rising frequency of the ‘Iran’ mention, forcing a yet tougher stance against the ‘extremist state’.

A measure of Washington’s non-seriousness is reflected in the combined Middle Eastern reaction. Not many Arab capitals attach hope with such endeavours any longer as they struggle to discredit statements from Hamas and the like, that Bush is more a part of the problem than the solution, that Bush is responsible for the financial choke and the ever widening rift within the Palestinians. And it may well be that the only historical turning point this visit achieves is the Arabs uniting and laying it straight before the sitting US president that fancy will not sell any more in a region already upset by conflict and chaos.

That does not mean that a final settlement to the Israeli-Palestinian drama is not possible. Just that it would require a dramatically different approach. And that would entail taking all parties involved on board initially, and then treating them all in similar manner. That would require Israeli expansion-attitude to be treated just as harshly as Hamas’ rocket fire across the border. Of course, it would also mean that the above mentioned core issues would have to be put on the table and debated till an end is reached.

Bush zal zich door de Israëlische premier Olmert en de Palestijnse president Abbas laten bijpraten over de voortgang van de onderhandelingen. In het gesprek met Olmert zal ook de dreiging van het Iraanse kernprogramma hoog op de agenda staan.

Olmert zegt dat de Israëlische veiligheidsdienst beschikt over bewijs waaruit blijkt dat Iran wel degelijk doorbouwt aan een atoombom. Israël verwerpt hiermee een Amerikaans inlichtingenrapport, waaruit blijkt dat Teheran al in 2003 is gestopt met de ontwikkeling van de bom. Desondanks blijft ook Bush van mening dat Iran de grootste bedreiging is voor een stabiel Midden-Oosten.

De Israëlische premier zal van Bush zwaardere sancties eisen tegen Iran. Olmert en Bush delen de mening dat Teheran zou zijn gestopt met de ontwikkeling van de bom juist vanwege zware internationale sancties. “Dat betekent dat de druk op Iran niet mag verslappen”, aldus premier Olmert op de vooravond van het bezoek van Bush.

De Palestijnse leider Abbas wil er bij Bush op aandringen om Israël zover te krijgen dat het stopt met de bouw van woningen op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem. Bush heeft zich eerder deze week al kritisch uitgelaten over de Israëlische nederzettingenpolitiek. “De bouw van illegale buitenposten en extra huizen in Oost-Jeruzalem vormen een groot obstakel voor een duurzame vrede tussen Israël en de Palestijnen”, aldus Bush.

Waarschijnlijk wordt Abbas op zijn wenken bediend. Olmert heeft eerder deze week aangegeven dat hij Bush zal beloven dat er niet meer gebouwd zal worden in de Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. De Israëlische premier wil voortaan een strakke regie voeren over de Israëlische nederzettingenpolitiek, iets dat Israël al meerdere keren beloofd heeft. Olmert wil dat alle bouwvergunningen eerst gekeurd worden op zijn eigen ministerie.

Er staat geen gezamenlijk gesprek tussen Bush, Olmert èn Abbas op de agenda. Volgens een woordvoerder van de Israëlische regering liggen de standpunten daarvoor nog te ver uit elkaar. Desondanks is er op de vooravond van het Amerikaanse bezoek toch positief nieuws. Olmert en Abbas hebben na gezamenlijk overleg besloten dat er eindelijk over de gevoelige punten in het vredesproces onderhandeld gaat worden. De onderhandelingen gaan over de toekomstige status van Jeruzalem, het Palestijnse vluchtelingenprobleem en de permanente grenzen van de toekomstige Palestijnse Staat.

In de gezamenlijke verklaring die in Annapolis door Bush werd voorgelezen is vastgelegd dat Olmert en Abbas om de week gesprekken zullen voeren over de toekomstige Palestijnse Staat. Amerika zal de voortgang van die gesprekken controleren. De eerste onderhandelingen over de belangrijkste twistpunten beginnen over twee weken, op 12 december in Jeruzalem.

In de Annapolis-verklaring staat vrijwel niks over die twistpunten, zoals de status van Oost-Jeruzalem of de uiteindelijke grenzen tussen Israël en de Palestijnse Staat. Ook over het recht van terugkeer van Palestijnse vluchtelingen die na 1948 Israël hebben verlaten is nog geen overeenstemming.

Olmert heeft in Annapolis laten weten klaar te zijn om verregaande concessies te doen. “Er bestaat geen twijfel dat de situatie die is ontstaan in de regio na 1967 significant zal veranderen”, zo zei de premier. In een reactie op die uitspraak zei de rechtse Israëlische minister Avigdor Lieberman dat hij zal opstappen als Olmert Oost-Jeruzalem aan de Palestijnen overdraagt.

Israël en de Palestijnse Autoriteit hebben beloofd de eerste stappen van de routekaart voor de vrede in het onderhandelingsproces te betrekken. Dat betekent dat Abbas voor veiligheid moet zorgen in de Palestijnse gebieden, en dat Olmert de uitbreiding van joodse nederzettingen moet staken. Ook hierbij zal de VS bepalen of beide partijen aan hun verplichtingen hebben voldaan. Bush beloofde geen dwingende maatregelen op te leggen in de loop van de onderhandelingen. De VS zal slechts assisteren bij het proces.

Rusland heeft voorgesteld om in het voorjaar van 2008 een vervolg op de top in Annapolis te organiseren in Moskou. Secretaris generaal Amr Moussa van de Arabische Liga steunt dit plan en wil bovendien dat Syrië en Libanon worden uitgenodigd aan de onderhandelingstafel. Bij die top zou ook de door Israël bezette Golan hoogvlakte op de agenda moeten staan.

Veel van de 44 landen die in Annapolis vertegenwoordigd waren zullen op 17 december in Parijs opnieuw bijeenkomen voor donorconferentie voor de Palestijnen. Volgens Abbas is er veel extra geld nodig om het Palestijnse veiligheidsapparaat op orde te brengen.