De Turkse premier Erdogan zou al sinds eind 2006 intensief met Syrië en Israël hebben gepraat over vrede. “Erdogan heeft Israëls bereidheid aangekondigd om zich terug te trekken uit de Golan”, zo zegt Assad in het interview.

De Golanhoogvlakte is een bergachtig gebied op de grens tussen Syrië en Israël. Tijdens de zes-daagse oorlog van 1967 veroverde Israël het Syrische grondgebied. In 1981 werd het door Israël geannexeerd. Het gebied is van groot strategisch belang voor beide landen. Vanaf de hoogvlakte is Damascus gemakkelijk met raketten te beschieten. Hetzelfde geldt voor de Israëlische stad Haifa. Syrië eist het gebied terug en wordt daarin gesteund door enkele VN-resoluties.

Israël heeft de berichten over het aanbod aan Syrië bevestigd noch ontkend. Wel zei de Israëlische premier Olmert onlangs dat hij werkt aan een plan om vrede te bereiken met Damascus. In 2000 mislukte overleg tussen beide landen over de teruggave van de Golanhoogvlakte. Er was toen onenigheid over hoe ver Israël zich zou terugtrekken bij het meer van Galilea, dat ook aan het gebied grenst.

In de Israëlische politiek is geschrokken gereageerd op de berichten over de eventuele terugtrekking. Zelfs leden van Olmert’s eigen partij, Kadima, eisen dat de teruggave van het gebied aan een referendum wordt onderworpen. Veel politici vrezen dat de Libanese Hezbollah-beweging het gebied zal intrekken als de Israëlische soldaten verdwijnen.

De religieuze partijen en de rechtse oppositie in Israël spreken van een ‘suïcidale concessie’ van Olmert. “Zonder de Golan is het heel moeilijk om ons grondgebied en onze waterbronnen te verdedigen. Ik weet zeker dat het Israëlische publiek dat inziet en de premier niet steunt in zijn plannen”, aldus een woordvoerder van de Likud-partij.

De Turkse premier Erdogan komt zaterdag naar Damascus voor verdere gesprekken over dit onderwerp met president Assad.

Vanaf het vliegveld in Damascus werden we in konvooi naar het Four Seasons Hotel gereden. Verhagen had dezelfde dag nog een gesprek met zijn Syrische ambtgenoot Muallem op het Syrische ministerie van Buitenlandse Zaken.

Na afloop van dat gesprek liet de minister weten dat Muallem hem had verzekerd dat Syrië niet vertegenwoordigd zou zijn bij een Palestijnse conferentie, die gelijktijdig met zijn bezoek net buiten de stad plaatsvond. Hamas, Islamitische Jihad, PFLP, alle Palestijnse organisaties waren op die conferentie bijeen, om te bespreken hoe het verder moet met de ‘Palestijnse zaak’. De bestrijding van Israël stond hoog op de agenda van die conferentie.

Verhagen wilde in Damascus vooral de boodschap overbrengen dat Syrië niet op twee paarden kan wedden. “Het kan niet gratuit deelnemen aan het vredesproces van Annapolis en tegelijkertijd Hamas en de Hezbollah ondersteunen in hun strijd tegen Israël. Make up your mind”, zo zei Verhagen.

De volgende ochtend was Verhagen uitgenodigd voor een gesprek met de Syrische president Assad in het presidentieel Paleis. Na afloop werd de hele delegatie verplaatst naar de Nederlandse ambassade voor een persbriefing. Verhagen nam het woord en zei dat ook Assad hem had verzekerd dat Syrië niet zal deelnemen aan die Palestijnse conferentie.

Blijkbaar had niemand van de delegatie of van de ambassade de moeite genomen om ’s ochtends de Syria Times te lezen, de enige Engelstalige krant van Syrië. Nota bene op de voorpagina stond een grote foto van de Palestijnse conferentie waarop te zien is hoe twee Syrische ministers plaatsnemen aan tafel tussen leiders van Hamas en Hezbollah.

Vijf journalisten, ikzelf incluis, confronteerden de minister hiermee toen het tijd was voor vragen. Voor BNR Nieuwsradio klonk dat als volgt:

Verhagen vanuit de Nederlandse ambassade in Damascus

BNR haalde vervolgens de VVD’er Hans van Baalen in de uitzending, die vond dat de minister onmiddellijk Syrië moest verlaten. (Verhagen zat op dat moment al in het vliegtuig naar huis omdat het bezoek was afgelopen.) BNR deed kort daarna een persbericht naar buiten:

VVD: NEDERLAND IN HEMD GEZET DOOR SYRIË

Amsterdam, 24 januari 2008 – “Minister Verhagen van Buitenlandse Zaken, en daarmee Nederland, is in zijn hemd gezet door Syrië.” Dat zegt VVD-Tweede Kamerlid Hans van Baalen op BNR Nieuwsradio.

Verhagen stelde als voorwaarde voor zijn bezoek aan dat land, dat de Syrische regering niet zou meedoen aan een anti-Israël-conferentie. Hij kreeg, naar eigen zeggen, die toezegging ook van de president en zijn Syrische collega van Buitenlandse Zaken. Maar twee ministers van de Syrische regering waren gisteren toch bij de omstreden conferentie aanwezig.

Van Baalen: “Ik ga Verhagen niet verwijten dat hij is afgegaan op het woord van president Assad. Maar als Verhagen een vent is, en dat is hij, dan accepteert hij het niet dat dat woord verbroken is.” Verhagen heeft deze kwestie aan zijn Syrische ambtsgenoot voorgelegd. Die sprak van een verschil tussen aanwezig zijn en participeren in de bijeenkomst.

-Einde bericht-

Dit persbericht klopt niet. Verhagen had nooit van te voren voorwaarden gesteld over de Palestijnse conferentie. Wat wel opviel is dat de minister in ieder gesprek met de pers naar voren bracht dat het zo mooi was dat Syrie niet bij de die conferentie vertegenwoordigd was.

Naar aanleiding van het voorval schreef De Telegraaf op haar website het volgende:

‘Verhagen moet direct weg uit Syrië’

VVD-woordvoerder Hans van Baalen is van mening dat minister Verhagen van Buitenlandse Zaken Syrië per direct moet verlaten omdat hij door president Assad in zijn hemd zou zijn gezet.

President Assad had minister Verhagen verzekerd dat Syrische ministers, gedurende diens bezoek aan zijn land, niet zouden deelnemen aan een Hamas-conferentie in Damascus. Van Baalen stelt op basis van fotos in Syrische kranten vast dat Assad deze belofte heeft gebroken.

Verhagen heeft zijn Syrische collega ondertussen aangesproken over de aanwezigheid van Syrische ministers tijdens een conferentie van pro-Palestijnse militante organisaties als Hamas, Hezbollah en de Islamitische Jihad. “Dit is in felle tegenspraak met wat zowel de Syrische president Assad als minister Muallem mij verzekerd hebben, zei ook Verhagen donderdag.

Zijn ambtgenoot Muallem en de president hadden hem de verzekering gegeven dat de Syrische autoriteiten niet aan de volgens Verhagen anti-Israëlconferentie zouden deelnemen. Volgens de Syrische minister van Buitenlandse Zaken is er echter een onderscheid tussen het bijwonen van een openingsceremonie en het actief participeren in de conferentie. Ook stelde hij van de gesprekken niet het gevoel te hebben gekregen dat de Nederlandse minister zich wilde mengen in Syrische binnenlandse aangelegenheden, zoals de mensenrechten. Er was slechts van gedachten gewisseld, zo verzekerde hij.

Verhagen mag dit niet zomaar over zijn kant laten gaan, vindt Van Baalen. “Hij dient Syrië direct te verlaten. De gebroken belofte moet ook consequenties hebben voor onze en de EU-betrekkingen met dit land.”

Verhagen is donderdag ontvangen door de Syrische president Bashir al-Assad. Verhagen wil op zijn reis in het Midden-Oosten met de Syrische president onder meer spreken over de mensenrechten. Daarnaast zal hij zaken aanhalen als het vredesproces dat in het Amerikaanse Annapolis is begonnen, wapensmokkel via Syrië naar de sjiitische beweging Hezbollah in Libanon, de situatie in Libanon en de positieve rol die Syrië zou kunnen spelen in de regio, onder meer in Irak.